|
DZIEŃ
WIGILIJNY
Najbardziej
uroczystym dniem roku była i pozostaje nadal wigilia Bożego
Narodzenia. Chociaż jest ostatnim dniem adwentu, odbiega jednak
swym nastrojem od innych dni tego okresu. Wprawdzie trwa jeszcze
post, co więcej, jest on nawet bardziej surowy, ale wszystko
tętni już radością, jaką sprawia Boże Narodzenie.
Na przestrzeni dziejów ludzkości, w tym dniu
obchodzono kilka świąt, które miały odmienny charakter, w
zależności od czasu i szerokości geograficznej. Wiele zwyczajów
praktykowanych w dzień wigilijny ma początek bardzo odległy.
Zachowały się w nich liczne elementy pochodzenia antycznego i
przedchrześcijańskiego. W starożytnym Rzymie obchodzone było
uroczyste święto ku czci boga Saturna, uważanego za bóstwo
zasiewów jesiennych. Uroczystości te trwały od 17 do 24
grudnia i nazywane były Saturnaliami. Rozpoczynano je zawsze od
przeprosin i wzajemnego darowania uraz. Domy dekorowano
zielenią. Przez cały tydzień wszyscy się bawili, składali
sobie wizyty i obdarowywali się prezentami.
W zwyczajach związanych ze świętami Bożego
Narodzenia występują również podobieństwa do rzymskich
świąt ku czci zmarłych - Compitalii i Larentalii, obchodzonych
23 grudnia, a także słowiańskich "świątek" na cześć
dusz zmarłych. Niegdyś wieczerza wigilijna miała charakter
stypy zadusznej, na którą przygotowywano obrzędowe potrawy dla
zmarłych. Były to między innymi: bób, fasola, miód, kapusta
i ryby. Ślady tego kultu zachowały się do dziś w zwyczajach i
obrzędach wigilijnych.
Termin "wigilia" pochodzi z łacińskiego słowa vigiliae,
które oznacza czuwanie. Wigilie znane były już w Starym
Testamencie i nazywano je "wieczorami". W domach Izraelitów,
w dzień przed świętem czyniono wszelkie przygotowania,
łącznie ze sporządzeniem jedzenia, by dzień świąteczny był
wolny od wszelkiej pracy. Zwyczaj ten przejęli również
chrześcijanie. Rzymianie wigiliami nazywali nocne godziny
straży, trwające od zachodu słońca. Właśnie ta nazwa
została przyjęta na określenie nabożeństw odprawianych w noc
poprzedzającą uroczystość. W przeddzień uroczystości
zachowywano post, aby w połączeniu z modlitwą, należycie się
do niej przygotować.
Dzień poprzedzający Boże Narodzenie obchodzony był
najuroczyściej ze wszystkich wigilii. Najważniejszym jego
momentem była oczywiście wieczerza wigilijna, stanowiąca
uwieńczenie oczekiwania i początek przeżywania tajemnicy
wcielenia. W Polsce wieczerza ta o charakterze sakralnym, jest
przeżywana bardzo uczuciowo tak, iż wielu ludziom przesłania
właściwe święto. Staje się często treścią zamiast być
wstępem.
W rozdziale tym przedstawione zostaną przygotowania
do wieczerzy wigilijnej i świąt Bożego Narodzenia w parafii
Gwizdów. Zaprezentowane będą także zwyczaje i wierzenia
ludowe, w które ten dzień jest szczególnie bogaty. Punktem
kulminacyjnym rozdziału będzie opis uroczyście przeżywanej
wieczerzy wigilijnej. Następnie zostaną omówione formy spędzania
czasu po wieczerzy w oczekiwaniu na pasterkę.
◄ Powrót
|